Open monumentendag 2003 in de gemeente Bunnik
Boerenbouw in Bunnik
Datum: zaterdag 13 september 2003
 | Boerderij De Zonnewijzer
Koningslaan 15a, Bunnik. | |
| Activiteit OMD |
Geen, maar het erf is vrij toegankelijk. |
|
| Huidige functie |
Boerderij in bedrijf. |
|
 Geschiedenis en uitgebreide beschrijving van dit monument.
Deze boerderij, die aan de Kromme Rijn ligt tussen Oud-Amelisweerd en Rhijnauwen is een dwarshuisboerderij met een rieten kap en is aan het eind van de 18e eeuw gebouwd. De boerderij behoort tot de buitenplaats Oud-Amelisweerd. Waarschijnlijk is de boerderij gebouwd om een in 1770 gesloopte boerderij te vervangen. Deze stond ter hoogte van de brug bij Oud-Amelisweerd aan de Kromme Rijn. In de 20e eeuw heeft de huidige boerderij diverse verbouwingen ondergaan. Zo werden in de voorgevel openslaande deuren geplaatst en kreeg de rechter zijgevel nieuwe ramen. Ook werd er een erker aangebouwd aan de linkerkant van de boerderij. Het 18e eeuwse roedenschuifvenster van de opkamer aan de linkerkant is bewaard gebleven. En eronder is het raampje van de kelder te zien. Het achterhuis heeft nog het oorspronkelijke ankerbalkgebint.
 Het gebint kent een lange geschiedenis. Voordat boerderijen uit baksteen werden gebouwd, werden de wanden vervaardigd uit vlechtwerk, opgevuld met leem. Omdat deze muren niet sterk genoeg waren om het dak te dragen, rustte de overkapping op een houten skelet. De rechtopstaande palen van het gebint werden lange tijd gedeeltelijk ingegraven, wat de stabiliteit van de constructie ten goede kwam. Een nadeel was het rotten van de palen door het vocht in de grond. Vanaf de 14e eeuw plaatste men de palen daarom op keien. Hierdoor was het geheel minder stabiel, maar door het gebruik van een stevige houtconstructie en door het gebruik van schoren werd dit probleem opgelost. Zo is het gebintwerk ontstaan.
Elk afzonderlijk gebint of frame bestaat uit twee verticale balken, de zogenaamde stijlen, en een horizontale verbindingsbalk, de gebintenbalk. Samen vormen zij een soort houten poort. Een aantal achter elkaar geplaatste gebinten heet een gebintwerk of gebintconstructie. Het richten of opzetten van het gebint, dat op de bouwplaats in elkaar gezet werd, was afhankelijk van plaatselijke tradities en bovendien had elke timmerman zijn eigen manier van werken. Er bestaan verschillende typen gebinten. De vier hoofdvormen die het meest voorkomen zijn het tussenbalkgebint, het kopbalkgebint, het dekbalkgebint en het ankerbalkgebint, wat in De Zonnewijzer aanwezig is.
Tot in de 17e eeuw werden de balken van het gebint nag met de kantbijl of timmermansbijl uit boomstammen gehakt. Om geld en tijd te besparen gebruikte de timmerman zoveel mogelijk de natuurlijke vorm van het hout. Hierdoor zijn er grote verschillen te zien. Vroeger werden alleen houtsoorten gebruikt die in de omgeving van de te bouwen boerderij gevonden werden. Vaak was dat eikenhout, dat hard, sterk en duurzaam is. Door de ontbossing werd dit hout steeds schaarser en dus duurder. Hergebruik was de oplossing. Dit hout is te herkennen aan inkepingen en gaten die geen functie meer hebben. Daarnaast werd hout ingevoerd uit Duitsland (eiken) en Scandinavië (grenen). In de loop der tijd werd steeds meer gebruik gemaakt van bakstenen muren, waardoor de gebintenstijlen uit de constructie verdwenen.
Naast boerderij De Zonnewijzer staat het zomerhuis met een afgewolfd pannen zadeldak. Het roodstenen pand met een rechthoekige plattegrond wordt gedekt door een zadeldak met afgewolfde uiteinden. Waarschijnlijk is dit zomerhuis kort na de boerderij gebouwd, maar in ieder geval voor 1830. In de vorige eeuw is het ingrijpend verbouwd en werd de indeling van het voorhuis grondig gewijzigd. Ook de indeling van de voorgevel werd veranderd.
Rechts van de boerderij staat een rechthoekige schuur die opgetrokken is uit rode baksteen met een zadeldak met Hollandse pannen. Achter de boerderij bevindt zich de zeshoekige kapberg, opgetrokken uit geteerde houten planken en gedekt door een rieten tentdak. De schuur en de kapberg dateren uit de 19e eeuw.
Vanaf het jaagpad langs de Kromme Rijn heeft men een prachtig uitzicht op deze historische boerderij, het zomerhuis, de rietgedekte kapberg en schuur.
|
